To państwowa jednostka organizacyjna, posiadająca osobowość prawną, zajmująca się gromadzeniem składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne obywateli oraz dystrybucją świadczeń (np. emerytur, rent, zasiłków chorobowych lub macierzyńskich) w wysokości i na zasadach ustalonych przez parlament i rząd.

W skład ZUS wchodzi centrala, 42 oddziały i podległe im inspektoraty oraz biura terenowe.

Nadzór nad zgodnością działań ZUS z obowiązującymi przepisami sprawuje prezes Rady Ministrów.

Organami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych są prezes ZUS, zarząd i rada nadzorcza.

Najważniejsze zadania

Do najważniejszych zadań ZUS należy:

1. stwierdzanie i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych,

2. ustalanie uprawnień do świadczeń oraz określanie zasad ich wypłacania,

3. pobieranie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych,

4. prowadzenie rozliczeń z zakładami pracy i innymi jednostkami z tytułu należnych składek i wypłacanych przez nie świadczeń podlegających finansowaniu przez ZUS,

5. prowadzenie indywidualnych kont ubezpieczonych i kont płatników składek,

6. kontrolowanie wykonywania przez zakłady pracy obowiązków w zakresie ubezpieczenia społecznego,

7. prowadzenie prewencji rentowej.

ZUS administruje m.in. największym funduszem celowym – Funduszem Ubezpieczeń Społecznych (FUS) oraz Funduszem Rezerwy Demograficznej (FRD).

W ramach FUS wyodrębnionych jest 5 funduszy: